Blogger Widgets

Παρασκευή, 30 Σεπτεμβρίου 2016

Εισαγωγή στα ρητορικά κείμενα : Η ρητορική στην αρχαία Ελλάδα

ο λόφος της Πνύκας, βήμα του ρήτορα


Α. Η φυσική ρητορεία

φυσική ευγλωττία διαθέτουν
o   ομηρικοί αγορητές : «μύθων τε ητήρ ργων τε πρηκτήρ», Νέστωρ
o   ποιητές : Σόλων, Πίνδαρος
o   αγορητές στην Ιστορία του Ηροδότου
στην Αθήνα
o   δημοκρατία, «ισηγορία» : δυνατότητα αξιοποίησης του φυσικού ταλάντου
o   σπουδαίοι ρήτορες : Θεμιστοκλής, Περικλής

Β. Η γέννηση της συστηματικής ρητορείας

o   συστηματική ρητορεία : γνώση των κανόνων και άσκηση
o   Σικελία, μετά το 466 : επικράτηση δημοκρατικών καθεστώτων
o   δημιουργοί και δάσκαλοι της ρητορικής : Κόραξ και Τεισίας (διαίρεση του ρητορικού λόγου σε μέρη, χρήση πιθανών λογικών επιχειρημάτων)

Γ΄. Ρητορεία και σοφιστική

o   ευνοϊκές συνθήκες (συνελεύσεις, δικαστήρια) της δημοκρατικής Αθήνας  για τους σοφιστές (Πρωταγόρας, Πρόδικος)
o   Γοργίας ο Λεοντίνος
-          πολιτική και επιδεικτική ρητορεία
-          σημασία της συγκυρίας («καιρός»)
-          «γοργίεια» σχήματα (πάρισα, ομοιοτέλευτα, παρηχήσεις, αντιθέσεις κ.λπ.) με σκοπό τον εντυπωσιασμό
o   αποδοκιμασία της ρητορικής από τον Πλάτωνα
-          άρνηση αντικειμενικής γνώσης, αλήθειας και ηθικής - Γοργίας
-          «δισσο λόγοι» - Πρωταγόρας
-          η ρητορική ως «πειθος δημιουργός» εκθέτει τα«εκότα»
-          συμπέρασμα : χρήση της ρητορικής για στρεψοδικία και δημαγωγία
-          Πλάτων : η ρητορική όργανο απάτης, δεν αποτελεί επιστήμη
o   Ισοκράτης
-          επικριτής των τεχνασμάτων των επαγγελματιών της ρητορικής
-          παιδευτική αξία της ρητορικής : γενική πνευματική καλλιέργεια, μέσο αγωγής με πρακτικούς πολιτικούς στόχους («φιλοσοφία»)

Ε΄. Τα είδη του αττικού ρητορικού λόγου

o   συμβουλευτικοί λόγοι
-          εκφώνηση στις συνελεύσεις του λαού
-          παροχή συμβουλών για το μέλλον (προτροπή, αποτροπή)
-          Εκκλησία του Δήμου : αποφάσεις για κήρυξη πολέμου, υπογραφή ειρήνης, σύναψη και διάλυση συμμαχίας, ψήφιση νόμων, δημόσια οικονομικά
-          δικαίωμα Αθηναίου πολίτη
-          τόπος συνεδρίασης : Πνύκα, Αγορά, Θέατρο Διονύσου
-          λήψη απόφασης με χειροτονία
o   δικανικοί λόγοι
-          εκφώνηση στα δικαστήρια : κατηγορίες ή απολογίες
-          Δικαστήρια : Άρειος Πάγος, Βουλή / Εκκλησία του Δήμου, Ηλιαία
-          Ηλιαία : δικαστήριο κληρωτών ενόρκων (Αθηναίοι πολίτες άνω των 30 ετών δίχως εκκρεμείς κατηγορίες εναντίον τους, ημερήσια αποζημίωση, αγόρευση με κλεψύδρα, μυστική ψηφοφορία)
-          λογογράφοι : έμπειροι δικανικοί ρήτορες έγραφαν δικανικούς λόγους επί πληρωμή - Λυσίας
o   επιδεικτικοί λόγοι
-          εκφώνηση σε γιορτές και συγκεντρώσεις
-          εγκώμια ή επικρίσεις πράξεων και προσώπων
-          Ισοκράτης

Στ΄. Τα μέρη του ρητορικού λόγου

o   Προοίμιον
-          ενημέρωση για το θέμα
-          εξασφάλιση εύνοιας και προσοχής
-          συνήθως έπεται η πρόθεσις, σύντομη έκθεση του θέματος
o   Διήγησις
-          έκθεση γεγονότων με σαφήνεια και πειστικότητα
-          τονισμός ευνοϊκών στοιχείων και μείωση ασύμφορων, αναφορά ασήμαντων στοιχείων που συμφέρουν
-          δεν υπάρχει πάντα
o   Πίστις
-          άτεχνες αποδείξεις :  αντικειμενικά πειστήρια (νόμοι, μαρτυρικές καταθέσεις, όρκοι και έγγραφα όπως συμβόλαια, διαθήκες κ.λπ.)
-          έντεχνες αποδείξεις (επινόηση του ρήτορα)
α) ενθυμήματα : βραχυλογικοί συλλογισμοί που οδηγούν σε συμπεράσματα (αν είναι ακριβή τα δεδομένα, είναι ακριβή και τα συμπεράσματα), στηρίζονται σε «κοινούς τόπους»
 β) παραδείγματα ιστορικά ή πλαστά (αποτελούν ενδείξεις κι όχι αποδείξεις)
γ) γνώμες, αποφθέγματα γενικού χαρακτήρα
δ) ήθη – ηθοποιία (ρήτορα, αντιπάλου, ακροατή) : προσπάθεια του ρήτορα να παρουσιαστεί ως έντιμος, να μειώσει ηθικά τον αντίπαλο και να προσεταιρισθεί τους ακροατές
ε) πάθη – παθοποιία : προσπάθεια διέγερσης συναισθημάτων των ακροατών
o   Επίλογος
-          ανάμνηση : ανακεφαλαίωση
-          παθοποιία (προτροπή ή αποτροπή)


Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου