Φάκελος υλικού
Σχολικό
εγχειρίδιο
Σχόλια
όλων των ενοτήτων: επιμέλεια Δρ Ι.Π.
Αμπελάς
https://drive.google.com/file/d/10Vn6_YwFhasSjoNRZcuoVeUMvRW8RD3p/view
Συμπληρωματικός
οδηγός – προτεινόμενα παράλληλα κείμενα, επιμέλεια Δρ Ι.Π. Αμπελάς
https://akisambelas.files.wordpress.com/2020/09/odigos_ekpaideutikou_gia_fakelo_ylikou.pdf
Β.
Μπετσάκος, επιμορφωτικό υλικό για τα αρχαία ελληνικά της Γ’ Λυκείου
https://drive.google.com/file/d/18DXdRQkWfPTUhYNjKDGNhdQak0H4MpAN/view
Ενότητα
4: Ο Πρωταγόρειος μύθος. Η διανομή των ιδιοτήτων στα ζώα.
Σημειώσεις
Περιγραφή και αφήγηση στο μύθο
του Πρωταγόρα
Γλώσσα της περιγραφής και της
αφήγησης (νεοελληνική γλώσσα γ’ λυκείου, φάκελος υλικού, σελ. 165 και 169) http://iep.edu.gr/images/IEP/Modules/Sj_K2_Extra_Slider/Fakeloi_Ylikou/Neoelliniki-Glossa_G-Lykeiou_Fakelos-Ylikou_Diktya-Keimenon.pdf
Περιγραφή
Ως κοινωνική διαδικασία οργανώνει τα
πράγματα σε καθημερινά και τεχνικά πλαίσια νοήματος· πραγματώνεται σε
προσωπικές/κοινές και τεχνικές περιγραφές, σε πληροφοριακές και επιστημονικές
εκθέσεις-αναφορές και ορισμούς.
Η δομή της περιγραφής
Η διαδικασία της περιγραφής ξεκινά συνήθως
από την ονομασία του περιγραφόμενου αντικειμένου, ακολουθεί η ταξινόμησή του σε
κάποιο γένος και καταλήγει στην παρουσίαση της εμφάνισης, των ιδιοτήτων, των
λειτουργιών του κ.λπ.
Η γλώσσα της περιγραφής
•
Ρήματα: τα ρήματα στην περιγραφή, επειδή
αυτή οργανώνεται στον άξονα του χώρου και όχι του χρόνου, βρίσκονται συνήθως
στον ενεστώτα και είναι συχνότατα συνδετικά, όταν σκοπός είναι η ταξινόμηση και
η παράθεση χαρακτηριστικών, δράσης για περιγραφή συμπεριφορών ή κρίσης για την
απόδοση υποκειμενικών σχολίων.
•
Επίθετα: αποτελούν το κυριότερο συστατικό
της γλώσσας σε μια περιγραφική διαδικασία που πρέπει να χαρακτηρίζεται από
ακρίβεια. Τα επίθετα λοιπόν αποδίδουν τις ιδιότητες των περιγραφόμενων
αντικειμένων.
·
Συνδετικές/διαρθρωτικές λέξεις/φράσεις:
κειμενικοί δείκτες, επιρρηματικοί προσδιορισμοί που δηλώνουν τον χώρο (πάνω,
κάτω, μπροστά, πίσω, αριστερά, δεξιά κ.λπ.).
Στο
κείμενο αναφοράς εντοπίζουμε:
επίθετα: ἀσθενεστέρους,
κατάγειον,
πυκναῖς,
στερεοῖς
κλπ
προσδιορισμοί τόπου: γῆς ἔνδον,
εἰς
εὐνὰς
εικόνες: τυποῦσιν
αὐτὰ
θεοὶ γῆς ἔνδον
ἐκ
γῆς
καὶ
πυρὸς
μείξαντες
καὶ τῶν
ὅσα πυρὶ καὶ γῇ κεράννυται // καὶ εἰς εὐνὰς ἰοῦσιν ὅπως ὑπάρχοι τὰ αὐτὰ ταῦτα στρωμνὴ οἰκεία τε καὶ αὐτοφυὴς ἑκάστῳ·
Αφήγηση
Η διαδικασία της αφήγησης επιτυγχάνεται
μέσω της ακολουθίας προσώπων και γεγονότων στον χώρο και στον χρόνο. Τα
αφηγηματικά κείμενα διακρίνονται σε προσωπικές διηγήσεις, ιστορικές διηγήσεις,
ιστορίες, μύθοι, παραμύθια, αφηγήσεις.
Η δομή της αφήγησης
Οι κειμενικοί τύποι που εντάσσονται στο
είδος της αφήγησης είναι τόσοι και διαφορετικοί μεταξύ τους, ώστε να είναι
δύσκολη η διαμόρφωση ενός προτύπου που να βρίσκει εφαρμογή στο σύνολό τους. Ένα
από τα μοντέλα που έχουν προταθεί (και βρίσκει εφαρμογή και στις αντικειμενικές
και στις υποκειμενικές αφηγήσεις) είναι αυτό των Labov & Waletzky (1967)
που περιέχει τα εξής δομικά μέρη:
1. Προσανατολισμός: πληροφορίες για τους
«ήρωες», τον χώρο και τον χρόνο· η αρχική κατάσταση.
2. Περιπέτεια: το πρόβλημα που εμφανίζεται,
τα γεγονότα που ανατρέπουν την αρχική κατάσταση· η δράση για την επίλυσή του,
τα εμπόδια και το αποτέλεσμα της δράσης.
3. Αξιολόγηση: σχολιασμός (ρητός ή με
παραγλωσσικά μέσα) των γεγονότων από τον αφηγητή.
4. Λύση: η τελική έκβαση (συχνά ταυτίζεται
με την αξιολόγηση).
5. Κατάληξη: καταληκτικές φράσεις,
συμπεράσματα, επιμύθιο κ.λπ. με τα οποία γίνεται αναγωγή στον παροντικό χρόνο,
την αρχική κατάσταση.
Η γλώσσα της αφήγησης
Στο είδος της αφήγησης παρουσιάζονται
ορισμένα κοινά γλωσσικά χαρακτηριστικά:
·
Ρήματα: συνήθως σε παρελθοντικούς χρόνους
(κυρίως αόριστο), χωρίς να είναι σπάνιος και ο «ιστορικός ενεστώτας»· στην
«περιπέτεια» χρησιμοποιούνται συνήθως ρήματα που δηλώνουν κίνηση/δράση, ενώ
στον «προσανατολισμό», την «αξιολόγηση» και τη «λύση» ρήματα κρίσης/βούλησης
κ.λπ.
·
Διαρθρωτικές λέξεις/φράσεις: δηλώνουν
σχέσεις χρόνου, αιτίου και αποτελέσματος, σκοπού.
·
Ρυθμός: επαναλήψεις, παρηχήσεις κ.λπ.
Στο
κείμενο αναφοράς εντοπίζουμε:
Ρήματα κίνησης και δράσης:
τυποῦσιν,
προσέταξαν,
νέμει,
προσῆπτεν,
ἐκόσμει,
ὥπλιζε,
ἤμπισχεν
Προσδιορισμοί χρόνου και αιτίου –
αποτελέσματος: Ἦν
γάρ
ποτε χρόνος,
ὅτε
θεοὶ μὲν ἦσαν,
Ἐπειδὴ δὲ
καὶ
τούτοις
χρόνος
ἦλθεν
εἱμαρμένος
γενέσεως,
Ἐπειδὴ
δ’ ἄγειν
αὐτὰ
πρὸς
φῶς ἔμελλον,
Τοὐντεῦθεν.
Πρωτοτυπία
του μύθου
Η αισιόδοξη προοπτική του ανθρώπου εν
αντιθέσει με άλλες κοσμολογικές εκδοχές που αναφέρονται στον Ησίοδο και στην
παλαιά Διαθήκη. (Βλέπε στην εισαγωγή
θεματικής ενότητας, σελ. 41 – 42, φάκελος υλικού)
Στο Α’ στάσιμο της Αντιγόνης του Σοφοκλή «Πολλά
γεννούν το δέος· το μέγα δέος ο άνθρωπος γεννά» ο χορός αναφέρεται στις κατακτήσεις
του ανθρώπινου πολιτισμού, αλλά τονίζει πως αξίζουν μόνο όταν ο άνθρωπος τις χρησιμοποιεί
για το καλό.
(http://ebooks.edu.gr/ebooks/v/pdf/8547/2616/22-0244-02_Sofokleous-Antigoni_Thoukydidi-Perikleous-Epitafios_B-Lykeiou_Vivlio-Mathiti/
σελ. 66 – 69)
Ο μύθος ως φιλοσοφική μέθοδος
•
Διδάσκει
•
Τέρπει τους αναγνώστες, αλλά ταυτόχρονα
εξασθενίζει την κριτική ικανότητα (αποδοχή χωρίς έλεγχο, δογματισμός)
•
Απευθύνεται σε όλους, άρα υπάρχει τάση προς
απλούστευση, γιατί δεν κατανοούν όλοι τους όρους της φιλοσοφίας και της σοφιστική)
Θεοί
– Χαρακτηριστικά
Ο Δίας αποτελεί την νομοτέλεια που διέπει τη φύση, ενώ ο Προμηθέας, ο Επιμηθέας και ο Ερμής τα όργανα της νομοτέλειας. Η αναφορά στους θεούς από τον αγνωστικιστή Πρωταγόρα αποτελεί ένα τέχνασμα. Ενδιαφέρεται κυρίως για τη γένεση του θρησκευτικού συναισθήματος στον άνθρωπο.
Σχόλια και σημειώσεις για την ενότητα
https://drive.google.com/file/d/10Vn6_YwFhasSjoNRZcuoVeUMvRW8RD3p/view
(Φιλοσοφικός Λόγος: Θεματικές ενότητες 1 έως 6 [Επιμ. Ιωάννης-Παναγιώτης
Αμπελάς]
https://drive.google.com/file/d/18DXdRQkWfPTUhYNjKDGNhdQak0H4MpAN/view
Επιμορφωτικό Υλικό Γ Λυκείου για τα Αρχαία Ελληνικά: 1, 2, 3η, 9η Διδ. ενότητα
[Επιμ. Β. Μπετσάκος]
http://www.study4exams.gr/anc_greek/course/view.php?id=26#1
http://www.study4exams.gr/anc_greek/pdf/AE_A_D_K1_E2/AE_A_D_K1_E2_S.pdf
http://www.study4exams.gr/anc_greek/pdf/AE_A_D_K1_E2/AE_A_D_K1_E2_E.pdf
Εισαγωγικά
§ Επίκουρος:
Αρχαίος φιλόσοφος (341-270 π.Χ.), γιος
γνήσιου Αθηναίου, γεννήθηκε στη Σάμο, δίδαξε στη Μυτιλήνη και στη Λάμψακο
§ Ίδρυσε
τον "Κήπο" το 306 π.Χ. στην
Αθήνα. Η σχολή του ήταν ανοιχτή για όλους, νέους και ηλικιωμένους, πλούσιους
και φτωχούς, ελεύθερους και δούλους, άνδρες και γυναίκες, μορφωμένους και
απαίδευτους.
§ Όπως
και άλλοι φιλόσοφοι της εποχής, ο Επίκουρος[1]
είχε πολιτικές ανησυχίες και πίστευε ότι ένας τρόπος λύτρωσης από την πολιτική
διαφθορά είναι η φιλοσοφική ζωή. Και αυτό ήταν το περισσότερο που μπορούσε να
προσφέρει: να ασκήσει τη φιλοσοφία μαζί με άλλους και να δείξει ότι ίσως μπορεί
να αλλάξει κάτι στην κοινωνία με το ζωντανό του παράδειγμα. Δεν παρέβλεπε τις
πραγματικές δυσκολίες της ζωής, ούτε όμως τις δραματοποιούσε, ώστε να νομίσει
αδύνατη την κατάκτηση της ευτυχίας. Απλώς εκτιμούσε ότι η απομάκρυνση από αυτό
που λέγεται πολιτική ζωή του τόπου είναι προϋπόθεση για τον άνθρωπο που θέλει
να ευτυχήσει. Γιατί ο Επίκουρος αυτό θεώρησε και αυτό έζησε ως το μεγαλύτερο
πρόβλημα της ανθρώπινης ζωής: το «πώς μπορώ να είμαι ευτυχισμένος,» δηλαδή ποια
είναι η ιδανική μορφή ζωής που μπορώ να ζήσω. Και δεν ήταν ένα θεωρητικό
ερώτημα. Την εποχή εκείνη οι φιλόσοφοι πίστευαν ότι μπορεί να απαντηθεί όχι
μόνο στα λόγια αλλά και από την ίδια τη ζωή. Και το πρώτο βήμα ήταν η επιλογή
της κατάλληλης φιλοσοφικής σχολής: όταν την επέλεγες, δεν επέλεγες απλώς μια
μέθοδο να γνωρίζεις, έναν τρόπο να σκέφτεσαι ή κάποιες συγκεκριμένες γνώσεις·
επέλεγες έναν τρόπο να ζήσεις.
§ Ο
Επίκουρος δεχόταν την ηδονή ως συστατικό της ευδαιμονίας. Ωστόσο δεν ήταν
υπέρμαχος κάθε ηδονής, όπως ο φιλόσοφος Αρίστιππος, αλλά τόνιζε ότι πρέπει να
προτιμούμε πολλές φορές τους πόνους, γιατί από αυτούς προκύπτουν μεγαλύτερες
ηδονές
§ Διάκριση
ηδονών: α) κινητικές ή κατά κίνησιν ηδονές: πρόκειται για την ηδονή που
βιώνουμε ξεπερνώντας τη δυσφορία ή και τον πόνο που νιώθαμε πριν εκπληρωθεί μια
επιθυμία μας για ηδονή (π.χ. όταν πεινάμε και τρώμε, ικανοποιούμε την πείνα μας).
β) καταστηματικές ηδονές: η κατάσταση της γαλήνης που νιώθουμε, αφού
ικανοποιήσουμε την επιθυμία μας για ηδονή, αποφεύγοντας κάθε αρνητική συνέπεια
(π.χ. αν τρώμε με βουλιμία, μπορεί να νιώσουμε δυσφορία και πόνο και να
βλάψουμε την υγεία μας, οπότε αποφεύγουμε την υπερβολή στο φαγητό). Σκεφτόμαστε
δηλ. ποια επιλογή θα κάνουμε, γιατί η πρόσκαιρη χαρά θα επιφέρει ταλαιπωρία ή
βλάβη.
Σχόλια για το κείμενο
αναφοράς
§ Προτροπή
σε όλους να φιλοσοφήσουν (ανοιχτό κάλεσμα όλων χωρίς διάκριση ηλικίας, φύλου,
κοινωνικής θέσης, καταγωγής, μόρφωσης κλπ). Αντιτίθεται στα κηρύγματα του
Πλάτωνα για την κατάλληλη ηλικία (50 έτη) να ασχοληθεί κάποιος με τη διαλεκτική
(φιλοσοφία) (έπρεπε να έχει προηγηθεί μακροχρόνια εκπαίδευση, πρόγραμμα
εκπαίδευσης των φυλάκων στην Πολιτεία)
Συλλογισμός:
α) Η ψυχική υγεία αφορά όλους τους ανθρώπους.
β) Η φιλοσοφία διασφαλίζει την ψυχική υγεία
(ενν.)
γ) Όλοι πρέπει να φιλοσοφούν (φιλοσοφητέον)
§ Συνώνυμοι
όροι του κειμένου αναφοράς
ἄωρος
- μήπω ὑπάρχειν ὥραν - παρεῖναι τὴν ὥραν
πάρωρος
- παρεληλυθέναι
τὴν ὥραν - τὴν ὥραν μηκέτι εἶναι
Γενικά υπήρχαν στερεότυπες αντιλήψεις
για το τι ταιριάζει σε νέους και τι σε γέρους ανθρώπους. Ο Επίκουρος τονίζει
πως ανεξαρτήτως ηλικίας ο άνθρωπος πρέπει να φιλοσοφεί, είναι θέμα ψυχικής
υγείας.
§ Φράσεις
με δεοντολογικό χαρακτήρα που ταιριάζουν σε μια διδακτική επιστολή, σε έναν
προτρεπτικό λόγο (ύφος προτρεπτικό)
α) Μήτε μελλέτω
φιλοσοφεῖν - μήτε κοπιάτω φιλοσοφῶν (χρήση προστακτικής και
διπλής άρνησης)
β) φιλοσοφητέον - Μελετᾶν χρὴ
§ Οι
νέοι πρέπει να φιλοσοφούν, γιατί μεγαλώνοντας θα διασώζουν την νεότητά τους νιώθοντας
ευγνωμοσύνη για όσα ζουν και οι ηλικιωμένοι θα αισθάνονται νέοι, αφού με τη
φιλοσοφία θα καλλιεργήσουν την έλλειψη του φόβου για μελλοντικές συμφορές.
§ Η
φιλοσοφία συντελεί στην υπέρβαση των διαφορών ηλικίας και όποιων άλλων διαφορών
υπάρχουν.
§ Αντιθέσεις:
γεγονότων – μελλόντων, παρούσης
- ἀπούσης (έντονη χρονικότητα
§ Σχήμα
οξύμωρο: γηράσκων
νεάζῃ
- νέος
ἅμα
καὶ
παλαιὸς
§ Ο φιλόσοφος αποφεύγει πολύπλοκους όρους της φιλοσοφίας,
γιατί απευθύνεται σε όλους. Τα έργα του είναι εκλαϊκευμένα και προορίζονται για
το ευρύ κοινό.
Βιβλιογραφία
§ Αρχαίοι
Έλληνες Φιλόσοφοι των Β. Κάλφα και Γ. Ζωγραφίδη, Καλλιεργώντας τον κήπο και
θεραπεύοντας την ψυχή: Οδηγίες για μιαν ατάραχη επικούρεια ζωή http://www.greek-language.gr/digitalResources/ancient_greek/history/filosofia/page_075.html?prev=true
§ 1η Θεματική ενότητα: Ερμηνευτικές Σημειώσεις -
Επισημάνσεις Παράλληλα Κείμενα - Ασκήσεις, Ι.Π. Αμπελάς, https://akisambelas.files.wordpress.com/2019/09/ce91cf81cf87ceb1ceafceb1-ce95cebbcebbceb7cebdceb9cebaceac-ce93ce84-ce9bcf85cebaceb5ceafcebfcf85-2019-2020-ce94ceb9ceb4ceb1cebacf84ceb9cebaceadcf82-ce95cebdcf8ccf84ceb7cf84ceb5cf82-123.pdf
§ Βασίλειος Μπετσάκος, Επιμορφωτικό Υλικό για τα
Αρχαία Ελληνικά Γ’ Λυκείου, https://www.esos.gr/sites/default/files/articles-legacy/arhaia_g_lykeioy_epimorfotiko_yliko.pdf
§ Εγκυκλοπαίδεια Μείζονος Ελληνισμού, Επικούρεια
Φιλοσοφία, http://www.ehw.gr/asiaminor/forms/fLemmaBodyExtended.aspx?lemmaID=4281
§ Ανθολόγιο Φιλοσοφικών Κειμένων, ενότητα 2η,
Επίκουρος, ηδονή και ευδαιμονία, http://ebooks.edu.gr/ebooks/v/html/8547/2222/Anthologio-Filosofikon-Keimenon_G-Gymnasiou_html-empl/index_05_02.html
§ Επίκουρος, https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%95%CF%80%CE%AF%CE%BA%CE%BF%CF%85%CF%81%CE%BF%CF%82
§ https://www.gnomikologikon.gr/authquotes.php?auth=241
 |
| Φωτογραφία από Ionas Nicolae από το Pixabay
Αρχαία ελληνικά των ημερησίων και εσπερινών ΓΕΛ με το νέο
σύστημα
πατήστε εδώ
Αρχαία Ελληνική Γλώσσα των ημερησίων
και εσπερινών ΓΕΛ με το
παλαιό σύστημα
|
 |
| πηγή |
